Τα προβιοτικά, έχουν προσελκύσει ιδιαίτερο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια λόγω των ευεργετικών επιδράσεων που μπορούν να έχουν τόσο σε παθολογικές καταστάσεις όσο και στη γενικότερη κατάσταση της υγείας, όπως υποστηρίζεται από πλήθος μελετών. Σύμφωνα με τον ορισμό που αναφέρει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO), τα προβιοτικά είναι ζωντανοί μικροοργανισμοί –βακτήρια, οι οποίοι όταν χορηγούνται σε επαρκείς ποσότητες αποφέρουν οφέλη για την υγεία του οργανισμού-ξενιστή.

Προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι ο γαστρεντερικός σωλήνας των ενήλικων ατόμων αποικίζεται κατά προσέγγιση από 1014 διαφορετικά είδη βακτηριακών κυττάρων που αντιπροσωπεύουν περίπου 500 είδη βακτηρίων και συνιστούν την εντερική χλωρίδα του οργανισμού γνωστά και ως «καλά- φιλικά βακτήρια». Τα βακτήρια αυτά όχι μόνο δε βλάπτουν τον οργανισμό αλλά, αντίθετα, επιτελούν και ρυθμίζουν πλήθος λειτουργιών. Σε αυτές συμπεριλαμβάνονται:

  1. Ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος-προστατευτική δράση, καθώς είναι σε θέση να ανταγωνίζονται παθογόνα βακτήρια που εισέρχονται στον οργανισμό τόσο για υποδοχείς στην επιφάνεια του βλεννογόνου του εντέρου όσο και για θρεπτικά συστατικά. Ορισμένα από αυτά, μάλιστα, παράγουν αντιμικροβιακούς παράγοντες προβάλλοντας αντίσταση στην προσπάθεια των παθογόνων να αποικίσουν το έντερο και να προκαλέσουν βλάβη στον οργανισμό. Επιπλέον, μελέτες αναφέρουν ότι κάποια από τα «καλά βακτήρια» μπορούν να αναστέλλουν την ανάπτυξη βακτηριών που παράγουν καρκινογόνες ουσίες ακόμη και να μεταβολίζουν καρκινογόνα συστατικά που εισέρχονται στον οργανισμό μέσω της διατροφής.
  2. Δομικός ρόλος, καθώς μπορούν να ενισχύουν τη στεγανότητα του εντερικού φραγμού μέσω της επίδρασής τους σην έκφραση δομικών πρωτεϊνων (όπως η επαγωγή της σύνθεσης της προστατευτικής για τον οργανισμό ανοσοσφαιρίνης Α).
  3. Μεταβολικές λειτουργίες, καθώς παράγουν ένζυμα τα οποία διευκολύνουν την κατανομή αλλά και την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών που εισέρχονται στον οργανισμό μέσω της τροφής. Επιπρόσθετα, επιδρούν στον πολλαπλασιασμό και τη διαφοροποίηση των επιθηλιακών κυττάρων του εντέρου παρέχοντας πηγές ενέργειας (μέσω του μεταβολισμού του βουτυρικού οξέος και των λιπαρών οξέων μικρής αλύσσου, SCFAs). Συμμετέχουν, επίσης, στη ζύμωση των διαιτητικών- φυτικών ινών αλλά και στη σύνθεση βιταμινών του συμπλέγματος Β καθώς και της βιταμίνης Κ.  

Τα προβιοτικά αποτελούν βακτήρια ίδια ή παρόμοια με αυτά που συναντώνται φυσιολογικά στο γστρεντερικό μας σύστημα. Ο όρος προβιοτικά προϊόντα αναφέρεται σε τρόφιμα και συμπληρώματα διατροφής που περιέχουν προβιοτικά συστατικά, τα οποία εισέρχονται στον οργανισμό μέσω της διατροφής, επιβιώνουν κατά τη δίοδο τους από τον γαστρεντερικό σωλήνα και, τελικά, επιφέρουν όφελος στην υγεία. Τα περισσότερα από αυτά περιέχουν βακτήρια γαλακτικού οξέος (lactic acid bacteria- LAB) που ανήκουν στο γένος Lactobacillus και στο γένος Bifidobacterium. Οι κυριότερες ευεργετικές επιδράσεις που έχουν αναφερθεί από την κατανάλωση τέτοιων προϊόντων συμπεριλαμβάνουν:

 1) τη διατήρηση της ισορροπίας ανάμεσα στα «καλά» και τα επιβλαβή βακτήρια της εντερικής μικροχλωρίδας του οργανισμού, η οποία ενδέχεται να διαταραχθεί από καταστάσεις στρες, κακή διατροφή, ταξίδια ή λήψη φαρμάκων

 2) τη μείωση των δυνητικά παθογόνων μικροοργανισμών

3) την αποκατάσταση της ομοιόστασης της εντερικής μικροχλωρίδας σε περιπτώσεις διάρροιας που σχετίζεται με τη λήψη αντιβιοτικών

4) τη βελτίωση της λειτουργίας και της τακτικότητας (όσον αφορά τις κενώσεις) του εντέρου σε περιπτώσεις δυσκοιλιότητας

5) την ανακούφιση συμπτωμάτων σε περιπτώσεις ιδιοπαθών φλεγμονωδών νόσων του εντέρου (ελκώδης κολίτιδα & νόσος του Crohn), δυσανεξίας στη λακτόζη αλλά και στο σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (σπαστική κολίτιδα)

6) την ευεργετική επίδραση τους στη αντιμετώπιση καταστάσεων όπως η εντεροπάθεια από ακτινοβολίες και η βλεννογονίτιδα έπειτα από χημειοθεραπείες σε ασθενείς που πάσχουν από καρκίνο

 7) την ανακούφιση των συμπτωμάτων σε περιπτώσεις κολικών, διάρροιας ή δυσκοιλιότητας αλλά και την πρόληψη εμφάνισης ορισμένων τύπων ατοπικού εκζέματος σε βρέφη και παιδιά

8) την ταχύτερη αντιμετώπιση και μείωση των συμπτωμάτων σε περιπτώσεις αλλεργικών αντιδράσεων

9) την πρόληψη και θεραπεία των μυκητιάσεων του γυναικείου κόλπου, ιδιαίτερα σε γυναίκες που παρουσιάζουν επαναλαμβανόμενα επεισόδια λοιμώξεων (κολπίτιδα, τραχηλίτιδα αλλά και σε περιπτώσεις κυστίτιδας στο ουρολογικό σύστημα)

10) την πρόληψη και θεραπεία της φλεγμονής που μπορεί να προκύψει έπειτα από χειρουργικές επεμβάσεις στο έντερο

11) τη μείωση εμφάνισης ορισμένων μορφών καρκίνου, όπως του παχέος εντέρου και του ουροποιητικού συστήματος

12) τη συμμετοχή στη διαδικασία απώλειας βάρους. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα πρόσφατων μελετών, δίαιτες πλούσιες σε λίπος ενδέχεται να αλλάξουν το προφίλ της εντερικής χλωρίδας και να οδηγήσουν σε μεταβολικές διαταραχές συμπεριλαμβανομένης και της παχυσαρκίας. Συνεπώς η λήψη προβιοτικών θα μπορούσε να αποκαταστήσει την ισορροπία ανάμεσα στα «καλά» και τα παθογόνα βακτήρια της μικροβιακής χλωρίδας και να συμβάλλει ενεργά σε μια προσπάθεια απώλειας βάρους ή/ και στην πρόληψη της παχυσαρκίας.

13) Τέλος, πρόσφατες μελέτες σε ποντίκια, επισήμαναν πιθανή θετική επίδραση των προβιοτικών στη μνήμη και τη νοητική κατάσταση.

Φυσικές πηγές προβιοτικών αποτελούν τα προϊόντα ζύμωσης. Σε αυτά ανήκουν το γιαούρτι που δεν έχει υποστεί τη διαδικασία της παστερίωσης. Το γιαούρτι με «ζωντανές καλλιέργειες» περιέχει τόσο λακτοβάκιλλους όσο και μπιφιντοβακτήρια και μπορεί να συμβάλλει σημαντικά στην ανακούφιση διαφόρων συμπτωμάτων του γαστρεντερικού συστήματος (φούσκωμα, διάρροια). Μια άλλη πηγή προβιοτικών αποτελεί το κεφίρ, το οποίο προκύπτει από τη ζύμωση του γάλακτος και περιέχει εκτός από προβιοτικά και άλλα συστατικά που ενισχύουν την ευεργετική του δράση όπως ζύμες, αμινοξέα και μέταλλα. Τα μαλακά τυριά που έχουν υποστεί ζύμωση, όπως για παράδειγμα, το Gouda,  περιέχουν επίσης προβιοτικά (Lactobacillus) και μάλιστα στελέχη τα οποία καταφέρνουν να επιβιώσουν κατά τη διοδο τους από το γαστρεντερικό σωλήνα και οδηγούνται στο έντερο. Τα τελευταία χρόνια κυκλοφορούν στο εμπόριο και προϊόντα γάλακτος τα οποία έχουν εμπλουτιστεί με καλλιέργειες προβιοτικών και μπορούν να καταναλωθούν ως καλή πηγή προβιοτικών.

   Εκτός από τα τρόφιμα που αποτελούν φυσικές πηγές προβιοτικών, στο εμπόριο διατίθεται και μια μεγάλη ποικιλία συμπληρωμάτων διατροφής με προβιοτικά.  Μπορείτε να τα βρείτε σε μορφή ταμπλέτας, κάψουλας ή ακόμα και σε σκόνη που διαλύεται στο νερό. Λόγω του ότι έχουν αναφερθεί παρενέργειες από ορισμένες μελέτες συμβουλευτείτε το θεράποντα ιατρό σας προτού προβείτε στη λήψη κάποιου τέτοιου σκευάσματος.